การวางแผนมีลูกเป็นเรื่องสำคัญสำหรับคู่รักจำนวนมาก แต่บางครั้งแม้จะพยายามมีบุตรด้วยวิธีธรรมชาติมาระยะหนึ่งแล้ว ก็ยังไม่ประสบความสำเร็จตามที่ตั้งใจไว้ ความกังวลเกี่ยวกับสุขภาพ อายุ หรือความผิดปกติของระบบสืบพันธุ์จึงอาจเริ่มเข้ามามีบทบาท โดยเฉพาะเมื่อไม่แน่ใจว่าควรรอต่อไปหรือควรเข้ารับคำปรึกษาจากแพทย์ สำหรับคู่รักที่กำลังสงสัยว่าอยากมีบุตรต้องทำไงดี สิ่งแรกที่ควรทำไม่ใช่การรีบเลือกเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ แต่เป็นการทำความเข้าใจร่างกายของทั้งสองฝ่ายและค้นหาสาเหตุที่อาจส่งผลต่อการตั้งครรภ์ เพราะปัญหาการมีบุตรยากไม่ได้เกิดจากฝ่ายหญิงเพียงอย่างเดียว และแต่ละคู่ก็อาจต้องใช้แนวทางดูแลที่แตกต่างกัน

ภาวะมีบุตรยากคืออะไร และเมื่อไหร่ควรเริ่มตรวจ
ภาวะมีบุตรยาก (Infertility) หมายถึงภาวะที่ไม่สามารถตั้งครรภ์ได้หลังจากมีเพศสัมพันธ์อย่างสม่ำเสมอโดยไม่ได้คุมกำเนิดเป็นระยะเวลา 12 เดือน อย่างไรก็ตาม ระยะเวลาที่เหมาะสมในการเข้ารับการตรวจอาจแตกต่างกันตามอายุและประวัติสุขภาพของแต่ละบุคคล
โดยทั่วไป ผู้หญิงที่มีอายุต่ำกว่า 35 ปีและไม่มีปัจจัยเสี่ยงที่ทราบมาก่อน อาจเริ่มเข้ารับการประเมินเมื่อพยายามตั้งครรภ์ครบ 1 ปี ส่วนผู้หญิงที่มีอายุ 35 ปีขึ้นไป ควรพิจารณาตรวจเมื่อพยายามมาแล้วประมาณ 6 เดือน สำหรับผู้หญิงที่มีอายุมากกว่า 40 ปี หรือมีประวัติสุขภาพที่อาจส่งผลต่อภาวะเจริญพันธุ์ ควรปรึกษาแพทย์ตั้งแต่เนิ่นๆ โดยไม่จำเป็นต้องรอให้ครบระยะเวลาดังกล่าว นอกจากนี้ หากเป็นผู้มีประจำเดือนมาไม่ปกติ ไข่ไม่ตก มีประวัติเป็นเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เคยผ่าตัดบริเวณอุ้งเชิงกราน หรือฝ่ายชายมีปัญหาเกี่ยวกับคุณภาพอสุจิ ก็เป็นเหตุผลที่ควรเข้ารับการประเมินก่อนกำหนดได้เช่นกัน
สาเหตุของการมีบุตรยากเกิดจากอะไรได้บ้าง
ก่อนเลือกแนวทางรักษา จำเป็นต้องทำความเข้าใจว่าการตั้งครรภ์ต้องอาศัยการทำงานร่วมกันของหลายระบบ ตั้งแต่การผลิตเซลล์ไข่และอสุจิ การปฏิสนธิ ไปจนถึงการฝังตัวของตัวอ่อนในโพรงมดลูก ความผิดปกติในขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่งอาจส่งผลต่อโอกาสในการตั้งครรภ์ได้
1. ปัจจัยด้านสุขภาพของฝ่ายหญิง
สาเหตุที่พบได้ ได้แก่ ความผิดปกติของการตกไข่, ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS) ความผิดปกติของท่อนำไข่, เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ รวมถึงความผิดปกติของมดลูกหรือโพรงมดลูก เช่น เนื้องอกมดลูกบางตำแหน่งหรือพังผืดภายในโพรงมดลูก ซึ่งอีกหนึ่งปัจจัยที่มีความสำคัญมากๆคือ อายุ ด้วยจำนวนและคุณภาพของเซลล์ไข่มีแนวโน้มลดลงเมื่อมีอายุมากขึ้น โดยเฉพาะในช่วงหลังอายุ 35 ปีขึ้นไป ซึ่งอาจส่งผลต่อโอกาสในการปฏิสนธิและความเสี่ยงต่อความผิดปกติของโครโมโซมในตัวอ่อน
2. ปัจจัยด้านสุขภาพของฝ่ายชาย
ปัญหาภาวะมีบุตรยากไม่ได้เกิดจากฝ่ายหญิงเท่านั้น ฝ่ายชายอาจมีความผิดปกติของน้ำเชื้อ เช่น จำนวนอสุจิน้อย การเคลื่อนไหวไม่ดี หรือรูปร่างของอสุจิผิดปกติ ซึ่งอาจส่งผลต่อความสามารถในการปฏิสนธิกับเซลล์ไข่ นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยอื่นๆ เช่น ความผิดปกติของฮอร์โมน การอุดตันของท่อนำอสุจิ ปัญหาเกี่ยวกับการทำงานของอัณฑะ หรือประวัติการรักษาบางประเภทที่อาจกระทบต่อการสร้างอสุจิ
3. ปัจจัยที่เกิดจากทั้งสองฝ่ายหรือไม่ทราบสาเหตุ
บางคู่มีปัจจัยที่ส่งผลต่อการตั้งครรภ์จากทั้งฝ่ายหญิงและฝ่ายชายร่วมกัน ขณะที่บางกรณีแม้จะผ่านการตรวจประเมินตามความเหมาะสมแล้ว ก็ยังไม่สามารถระบุสาเหตุได้อย่างชัดเจน ซึ่งเรียกว่า ภาวะมีบุตรยากโดยไม่ทราบสาเหตุ (Unexplained Infertility) การไม่พบสาเหตุไม่ได้หมายความว่าไม่มีแนวทางดูแล แต่แพทย์จำเป็นต้องพิจารณาข้อมูลทั้งหมดร่วมกัน เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคู่
อยากมีลูกควรเริ่มตรวจอะไรบ้าง?
เมื่อทราบว่าการมีบุตรยากอาจเกิดจากหลายปัจจัย ขั้นตอนต่อมาคือการตรวจประเมินสุขภาพของทั้งสองฝ่าย เพื่อให้แพทย์สามารถวิเคราะห์สาเหตุและเลือกแนวทางรักษาได้ตรงจุดมากขึ้น
การตรวจประเมินฝ่ายหญิง
แพทย์อาจเริ่มจากการซักประวัติรอบเดือน ประวัติการตั้งครรภ์ โรคประจำตัว การผ่าตัด และประวัติการรักษาที่ผ่านมา จากนั้นจึงพิจารณาการตรวจเลือดเพื่อประเมินระดับฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับระบบสืบพันธุ์ เช่น FSH, LH และ Estradiol (E2) รวมถึงฮอร์โมนอื่นๆ ตามข้อบ่งชี้ การตรวจอัลตราซาวนด์ทางนรีเวชเป็นอีกหนึ่งวิธีที่ช่วยประเมินลักษณะของมดลูก รังไข่ และจำนวนฟอลลิเคิลที่มองเห็นได้ในช่วงเวลาที่ตรวจ ส่วนการตรวจเพิ่มเติม เช่น การประเมินความผิดปกติของโพรงมดลูกหรือความเปิดของท่อนำไข่ จะพิจารณาตามประวัติและข้อบ่งชี้ทางการแพทย์
การตรวจประเมินฝ่ายชาย
การตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อ (Semen Analysis) เป็นการตรวจพื้นฐานที่สำคัญ โดยประเมินจำนวนอสุจิ การเคลื่อนไหว และรูปร่างของอสุจิ เพื่อดูว่ามีปัจจัยใดที่อาจส่งผลต่อการปฏิสนธิหรือไม่ หากพบความผิดปกติ แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติม เช่น การประเมินฮอร์โมนหรือการตรวจระบบสืบพันธุ์ของฝ่ายชาย เพื่อค้นหาสาเหตุที่เกี่ยวข้อง การตรวจทั้งสองฝ่ายควรดำเนินการควบคู่กันตามความเหมาะสม ไม่ควรสันนิษฐานว่าปัญหาเกิดจากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งก่อนที่จะมีผลตรวจประกอบ
แนวทางรักษาภาวะมีบุตรยากมีอะไรบ้าง?
เมื่อได้ข้อมูลจากการตรวจแล้ว แพทย์จะพิจารณาวิธีรักษาตามสาเหตุ อายุ ระยะเวลาที่พยายามมีบุตร และสุขภาพโดยรวมของทั้งคู่ โดยอาจเริ่มจากวิธีที่ไม่ซับซ้อนก่อน หรือเลือกใช้เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ในกรณีที่มีข้อบ่งชี้ ซึ่งแนวทางรักษาภาวะมีบุตรยาก มีดังนี้
1. การกระตุ้นการตกไข่ (Ovulation Induction)
เหมาะสำหรับผู้หญิงที่มีปัญหาเกี่ยวกับการตกไข่หรือมีการตกไข่ไม่สม่ำเสมอ แพทย์อาจพิจารณาใช้ยากระตุ้นการตกไข่เพื่อช่วยให้เกิดการเจริญของฟอลลิเคิลและมีการตกไข่ตามแผนการรักษา ระหว่างกระบวนการอาจต้องติดตามการตอบสนองของรังไข่ด้วยอัลตราซาวนด์และการตรวจเลือด เพื่อประเมินพัฒนาการของฟอลลิเคิลและลดความเสี่ยงจากการกระตุ้นรังไข่ที่มากเกินไป
2. การฉีดน้ำเชื้อเข้าสู่โพรงมดลูก (IUI)
IUI (Intrauterine Insemination) เป็นวิธีที่นำอสุจิมาผ่านกระบวนการเตรียมและคัดเลือกในห้องปฏิบัติการ ก่อนฉีดอสุจิเข้าสู่โพรงมดลูกในช่วงเวลาที่เหมาะสมกับการตกไข่ เพื่อให้อสุจิเคลื่อนที่ไปพบกับไข่และเกิดการปฏิสนธิภายในร่างกาย วิธีนี้อาจเหมาะกับบางคู่ที่มีข้อบ่งชี้ เช่น มีปัญหาด้านการมีบุตรยากที่ไม่รุนแรง หรือมีปัจจัยบางอย่างที่ทำให้การมีเพศสัมพันธ์ตามธรรมชาติไม่สะดวก อย่างไรก็ตาม ความเหมาะสมขึ้นอยู่กับผลตรวจของทั้งสองฝ่าย โดยเฉพาะเรื่องคุณภาพอสุจิและความพร้อมของท่อนำไข่
3. การทำเด็กหลอดแก้ว (IVF)
IVF (In Vitro Fertilization) เป็นเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ที่นำเซลล์ไข่และอสุจิมาปฏิสนธิกันภายนอกร่างกายในห้องปฏิบัติการ โดยแพทย์จะวางแผนกระตุ้นรังไข่เพื่อนำไข่ออกมา จากนั้นนักวิทยาศาสตร์ตัวอ่อนจะดำเนินกระบวนการปฏิสนธิและเพาะเลี้ยงตัวอ่อน ก่อนพิจารณาย้ายตัวอ่อนเข้าสู่โพรงมดลูก แนวทางนี้อาจได้รับการพิจารณาในกรณีที่มีปัญหาท่อนำไข่ หรือมีปัจจัยด้านอสุจิบางประเภท หรือผ่านการรักษาด้วยวิธีอื่นแล้วไม่ประสบผลตามที่ต้องการ ทั้งนี้ แพทย์จะเป็นผู้ทำการประเมินว่าจำเป็นต้องใช้วิธีดังกล่าวหรือไม่
4. การฉีดอสุจิเข้าเซลล์ไข่โดยตรง (ICSI)
ICSI (Intracytoplasmic Sperm Injection) เป็นเทคนิคที่นักวิทยาศาสตร์ตัวอ่อนคัดเลือกอสุจิหนึ่งตัว แล้วฉีดเข้าไปภายในเซลล์ไข่โดยตรง ต่างจากการทำ IVF แบบปกติที่นำอสุจิและไข่มาอยู่ร่วมกันในสภาวะที่เหมาะสมเพื่อให้เกิดการปฏิสนธิ เทคนิคนี้อาจเหมาะกับกรณีที่มีปัจจัยด้านอสุจิ เช่น จำนวนอสุจิน้อย , การเคลื่อนไหวผิดปกติหรือรูปร่างผิดปกติมาก รวมถึงบางกรณีที่เคยมีปัญหาการปฏิสนธิจากการรักษาก่อนหน้า โดยการเลือกใช้ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของแพทย์และข้อมูลของแต่ละคู่
5. การตรวจพันธุกรรมตัวอ่อน (PGT)
PGT (Preimplantation Genetic Testing) เป็นการตรวจสารพันธุกรรมของตัวอ่อนที่เกิดจากกระบวนการ IVF หรือ ICSI ก่อนนำตัวอ่อนไปย้ายเข้าสู่โพรงมดลูก โดยมีหลายประเภทตามวัตถุประสงค์ของการตรวจ ตัวอย่างเช่น PGT-A ใช้ประเมินจำนวนโครโมโซมของตัวอ่อน ส่วน PGT-M ใช้ตรวจความผิดปกติของยีนที่เกี่ยวข้องกับโรคทางพันธุกรรมชนิดใดชนิดหนึ่งตามข้อบ่งชี้ การตรวจดังกล่าวไม่ได้จำเป็นสำหรับทุกคู่ และไม่ได้รับประกันว่าจะเกิดการตั้งครรภ์หรือคลอดบุตรที่มีสุขภาพแข็งแรง แพทย์จึงต้องอธิบายประโยชน์ ข้อจำกัด และความเหมาะสมก่อนตัดสินใจ
การเตรียมตัวก่อนเข้ารับการรักษา
นอกจากการตรวจวินิจฉัยแล้ว การเตรียมสุขภาพให้พร้อมก็เป็นส่วนหนึ่งของการวางแผนมีบุตร เพราะสุขภาพโดยรวมของทั้งสองฝ่ายอาจมีผลต่อระบบสืบพันธุ์และการตั้งครรภ์ สิ่งที่ควรให้ความสำคัญ ได้แก่ การรับประทานอาหารให้ครบหมู่ พักผ่อนให้เพียงพอ ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม งดสูบบุหรี่ หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และดูแลโรคประจำตัวให้อยู่ในภาวะที่เหมาะสม
สำหรับฝ่ายหญิงที่วางแผนตั้งครรภ์ ควรปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับการรับประทานกรดโฟลิกและการตรวจสุขภาพก่อนตั้งครรภ์ ส่วนผู้ที่รับประทานยาประจำหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ควรแจ้งแพทย์เพื่อประเมินความเหมาะสม ไม่ควรปรับหรือหยุดยาเอง ที่สำคัญ การดูแลสุขภาพไม่สามารถทดแทนการตรวจหาสาเหตุทางการแพทย์ได้ หากมีปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะเจริญพันธุ์ การเข้ารับการประเมินตั้งแต่เนิ่นๆ อาจช่วยให้วางแผนดูแลได้เหมาะสมยิ่งขึ้น
วางแผนมีบุตรกับแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์
สำหรับคู่รักที่พยายามมีบุตรแล้วไม่สำเร็จ การเข้ารับคำปรึกษาจากแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์เป็นอีกหนึ่งขั้นตอนที่ช่วยให้เข้าใจปัญหาและทางเลือกในการรักษาได้ชัดเจนขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นด้วยวิธีที่ซับซ้อนที่สุดเสมอไป
Bangkok IVF Clinic (BIC) เป็นคลินิกที่ให้บริการรักษาผู้มีบุตรยากและวางแผนครอบครัวที่ให้บริการตั้งแต่การตรวจประเมินสุขภาพและค้นหาสาเหตุ ไปจนถึงเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ เช่น การกระตุ้นการตกไข่ IUI, IVF, ICSI การตรวจพันธุกรรมตัวอ่อน และการแช่แข็งเซลล์สืบพันธุ์ ทีมแพทย์นำโดย นพ.วิวรรธน์ ชินพิลาศ Medical Director ซึ่งมีประสบการณ์ด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์มากกว่า 30 ปี พร้อมทีมแพทย์และนักวิทยาศาสตร์ตัวอ่อนที่ดูแลกระบวนการรักษาในห้องปฏิบัติการ IVF
จุดสำคัญของการดูแลคือการประเมินข้อมูลสุขภาพของแต่ละคู่ก่อนวางแผนการรักษา เพื่อให้สามารถพูดคุยถึงทางเลือกที่เหมาะสม รวมถึงข้อดี ข้อจำกัด และขั้นตอนที่ต้องเตรียมตัวอย่างครบถ้วน หากกำลังวางแผนมีบุตรและต้องการทราบว่าควรเริ่มตรวจจากจุดใด สามารถสอบถามข้อมูลและนัดหมายเพื่อปรึกษากับ Bangkok IVF Clinic (BIC) ได้ผ่านช่องทาง
โทร. 02-933-1584 ถึง 6
LINE Official: @bangkokivfclinic
เว็บไซต์: https://www.bangkokivfclinic.com/th/
